Նիկա Ասատրյան

Թեմա՝ Ռացիոնալ արտահայտություններ և դրանց թվային արժեքը:

Ռացիոնալ արտահայտություն կոչվում է այն արտահայտությունը, որում մի քանի հանրահաշվական կոտորակներ միացված են թվաբանական գործողությունների նշաններով:

Ընդ որում այդ արտահայտությունը չպետք է պարունակի զրոյական բազմանդամի վրա բաժանման գործողություն:

Հանրահաշվական կոտորակը նույնպես անվանում են ռացիոնալ արտահայտություն:

Օրինակ․

Ռացիոնալ են հետևյալ արտահայտությունները՝

Որպեսզի այսպիսի արտահայտությունները ճիշտ պարզեցնել, պետք է՝

•  պահպանել գործողությունների հերթականությունը,
•  պահպանել այդ գործողությունների կատարման կանոնները,
•  հիշել, որ բոլոր գործողությունները կատարվում են միայն այն արժեքների համար, որոնց դեպքում կոտորակներն իմաստ ունեն:

Օրինակ՝

Հարցեր և առաջադրանքներ:

1․ Ո՞ր արտահայտությունն է կոչվում ռացիոնալ:

2. Պարզեցնել ռացիոնալ արտահայտությունը.

ա) bc+ac+ab

բ) 15x²-5x+5

3. Արտահայտություններից որո՞նք իմաստ չունեն.

երկրորդը և երրորդը իմաստ չունեն

4. x-ի ինչպիսի թվային արժեքի համար հանրահաշվական կոտորակի արժեքը հավասար է 0-ի.

ա) x = 2
բ) x = -4
գ) x = 2
դ) -2.5
ե) 0

5. Գտնել արտահայտության արժեքը, երբ x=2

ա) x = 2
բ) x = -4
գ) x = 2
դ) -2.5
ե) 0

6. Հաշվել արտահայտության արժեքը.

ա)10/3
բ)-237/25
գ)-5/3

Դսաի հղում։

Այլ հղում՝ 1, 2

1. Բնութագրեք Վրաստանի աշխարհագրական դիրքը Վրաստանն ունի շատ հարմար աշխարհագրական դիրք, քանի որ Սև ծովի արևելյան ափին է գտնվում:Վրաստանը ունի տարանցիկ տրանսպորտային դիրք Ռուսաստանի,Հայաստանի,Ադրբեջանի,Ինչպես նաև Կենտրոնական Ասիայի և Սև ծովի ավազանի երկրների միջև:Աշխարհագրական դիրքի շնորհիվ Վրաստանը մեծ եկամուտ է ստանում:
2. Ի՞նչ դեր ունի Վրաստանը հվ-արմ Ասիայում:

Վրաստանը՝ որպես կանոն մեր տարածաշրջանում ակտիվ դերակատարում ունեցող երկրներից է, փորձում էր մի կողմից ամրապնդել և զարգացնել իր հարաբերությունները տարածաշրջանային իր հարևանների հետ, մյուս կողմից, արդյունավետորեն մանևրելով, առաջ մղել իր շահերը տարածաշրջանում:

3. Գնահատեք Սև ծովի դերը Վրաստանի կյանքում։

Սև ծովը Վրաստանի աշխարհագրական դիրքում շատ մեծ դեր ունի, Սև ծովից հիմնական եկամուտի աղբյուրն է կազմում արտահանումը նավերի օգնությամբ:

4. Որո՞նք են Վաստանի զարգացման նախադրյալները:

Վրաստանի զարգացման հիմնական նախադրյալը ծովն է:

5. Գնահատեք հայ-վրացական հարաբերությունները, ի՞նչ ազդեցություն կարող են ունենալ ՀՀ-ի համար։

Հայ-վրացական հարաբերություններ, պաշտոնական հարաբերություններ երկու հարևան երկրների՝ Հայաստանի և Վրաստանի միջև։ Դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1992 թվականի հուլիսի 17-ին։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Վրաստանի և Հայաստանի միջև կնքված են ավելի քան 80 պայմանագրեր, այդուհանդերձ երկրների միջև հարաբերությունները միանշանակ չեն։ Հայաստանն անդամակցում է ԵԱՏՄ-ին և ունի լարված հարաբերություններ Ադրբեջանի հետ։ Վրաստանը ունի լարված հարաբերություններ Ռուսաստանի հետ և սերտ համագործակցում է Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ։ Վրաստանը պատժամիջոցներ է սահմանել Ռուսաստանի դեմ՝ Դոնբասի ճգնաժամի հետ կապված։

Դեկտեմբերի 2-8

Դասի հղումը

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

1. Գնահատե՛ք Հարավարևմտյան Ասիայի աշխարհագրական դիրքը:

Հարավարևմտյան Ասիան զբաղեցնում է աշխարհագրական ռազմավարական դիրք, որը կապում է երեք մայրցամաք՝ Ասիան, Եվրոպան և Աֆրիկան։ Տարածաշրջանը ներառում է երկրներ, ինչպիսիք են Թուրքիան, Իրանն, Իրաքը, Սաուդյան Արաբիան, Իսրայելը և այլ երկրներ։

2. Բացատրե՛ք ջրի և նավթի նշանակությունը տարածաշրջանի համար:

Նավթ: Տարածաշրջանը աշխարհի նավթի պաշարների մոտ 50%-ն է ապահովում, և այս ռեսուրսը համարվում է տնտեսական զարգացման առանցք։ ՕՊԵԿ անդամ երկրները, ինչպիսիք են Սաուդյան Արաբիան, Իրանը, Ռուսաստանը, Քաթարը և Իրաքը, մեծ ազդեցություն ունեն նավթի համաշխարհային շուկայում։

Ջուր: Ջրի պակասը լուրջ խնդիր է. հիմնական ջրային աղբյուրները Եփրատն ու Տիգրիսն են, որոնք մատակարարում են Իրաքին, Սիրիային և Թուրքիային։ Ջրի համար վեճերն այս տարածաշրջանում հաճախ են առաջացնում հակամարտություններ։

3. Գնահատե՛ք տարածաշրջանի բնական պայմանները և ռեսուրսները՝ տնտեսության տարբեր ճյուղերի զարգացման հնարավորությունների տեսակետից:

Բնական պայմաններ: Հարավարևմտյան Ասիայի կլիման մեծամասամբ անապատային է, սակայն առկա են նաև օազիսներ ու լեռնային տարածքներ։

Ռեսուրսներ: Նավթ և գազ՝ արդյունաբերական զարգացման հիմքը։ Ջրային ռեսուրսների սակավությունը խոչընդոտում է գյուղատնտեսությանը։ Մետաղներ և հանքանյութեր։

4. Պատրաստե՛ք նյութեր Հարավարևմտյան Ասիայի պատմամշակութային և ճարտարապետական հուշարձանների վերաբերյալ:

Պետրա, Հորդանան: Պատմական ժայռաքաղաք, որը հայտնի է իր հրաշալի ճարտարապետությամբ։

Բաբելոնի աշտարակ, Իրաք: Մերձավոր Արևելքի ամենահայտնի հուշարձաններից։

Ալ-Աքսա մզկիթ, Երուսաղեմ: Իսլամական աշխարհի սրբազան վայրերից մեկը։

Պարսից փառքի դարպասները, Իրան: Աքեմենյան դարաշրջանի ճարտարապետության վառ օրինակ։

5. Ի՞նչ գիտեք տարածաշրջանի «թեժ» կետերի մասին:

Սիրիա, Իրաք, Իրան, Թուրքիա, Հայաստան, Ադրբեջան:

6. Պատրաստե՛ք նյութ «Անապատը և մարդը» թեմայով:

Անապատային տարածքներում մարդիկ մշտապես հարմարվել են կոշտ պայմաններին։ Օրինակ՝

• Օազիսներ: Օրինակ՝ Սաուդյան Արաբիայի բազմաթիվ բնակավայրեր հիմնված են օազիսների շուրջ։
• Քաղաքների զարգացում: Դուբայը և Աբու Դաբին հայտնի են իրենց անապատային պայմաններում խոշոր քաղաքների վերածվելու շնորհիվ։

Տնտեսական նշանակություն:

Էներգետիկ ռեսուրսներ՝ արևային էներգիայի հնարավորություններ։

Զբոսաշրջություն (անապատային արշավներ, բեդուինական մշակույթի ցուցադրություններ)։

Թեմա ՝ Շրջանագծի և ուղղի փոխադարձ դասավորությունը։

Շրջանագիծն ու ուղիղը կարող են հատվել, կամ՝ ոչ: Հատվելիս նրանք կարող են ունենալ մեկ կամ երկու ընդհանուր կետեր: 

1. Եթե շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունն ուղղից մեծ է շրջանագծի շառավղից, ապա շրջանագիծն ու ուղիղը ընդհանուր կետեր չունեն:

d>r դեպքում ուղիղը և շրջանագիծը ընդհանուր կետ չունեն:

2. Եթե շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունն ուղղից փոքր է շրջանագծի շառավղից, ապա շրջանագիծն ու ուղիղն ունեն երկու ընդհանուր կետեր:

d<r այս դեպքում ուղիղն ու շրջանագիծը ունեն երկու ընդհանուր կետեր: Այդ դեպքում ուղիղն անվանում են շրջանագծի հատող:

Եթե ուղիղը շրջանագծի հետ ունի երկու ընդհանուր կետեր, ապա այն կոչվում է շրջանագծի հատող:

3. Եթե շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունն ուղղից հավասար է շրջանագծի շառավղին, ապա շրջանագիծն ու ուղիղն ունեն մեկ ընդհանուր կետ:

d=r դեպքում ուղիղը և շրջանագիծը ունեն մեկ ընդհանուր կետ:

Եթե ուղիղը շրջանագծի հետ ունի մեկ ընդհանուր կետ, ապա այն կոչվում է շրջանագծի շոշափող:

Ճիշտ են արդյո՞ք հետևյալ պնդումները:

1. Եթե ուղիղը շրջանագծի շոշափողն է, ապա այն ունի շրջանագծի հետ երկու ընդհանուր կետ:

2. Եթե ուղիղը շրջանագծի հետ ունի ընդհանուր կետ, ապա այն հանդիսանում է շրջանագծի հատող:

3. Ուղիղն ու շրջանագիծը կարող են ունենալ միայն երկու ընդհանուր կետ:

4.Ո՞ր ուղիղն է կոչվում շրջանագծին հատող:

5.Ո՞ր ուղիղն է կոչվում շրջանագծի շոշափող: 

6.Ո՞ր կետն է կոչվում շրջանագծի և ուղղի շոշափման կետ:

7. Դիցուք՝ d-ն r շառավղով շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունն է p ուղղից: Ինչպե՞ս են միմյանց նկատմամբ դասավորված շրջանագիծը և p ուղիղը, եթե՝

ա) r=18 սմ, d=13 սմ, բ) r=6 սմ, d=5,6 սմ,
գ) r=7,2 սմ, d=3,7 դմ, դ) r=9 սմ, d=1,3 դմ,
ե) r=6 սմ, d=60 մմ:
8. ABC եռանկյան մեջ AB=10սմ, ∠C=90⁰, ∠B=30⁰: Պահանջվում է տանել A կենտրոնով շրջանագիծ: Ինչպիսի՞ն պետք է լինի այդ շրջանագծի շառավիղը, որպեսզի BC ուղիղը՝

ա) շոշափի շրջանագիծը,

բ) շրջանագծի հետ չունենա ընդհանուր կետ,

գ) շրջանագծի հետ ունենա ընդհանուր կետեր:

9.Տրված է ABCD քառակուսին, որի անկյունագիծը 6 սմ է: Տանել շրջանագիծ, որի կենտրոնը լինի A–ն: Ի՞նչ երկարություն պետք է ունենա շրջանագծի շառավիղը, որպեսզի BD անկյունագիծն ընդգրկող ուղիղը լինի՝ 

ա) շրջանագծի շոշափող

 բ) շրջանագծի հատող:

10. AB և CD հատվածները O կենտրոնով շրջանագծի տրամագծեր են: Հաշվեք AOD եռանկյան պարագիծը, եթե հայտնի է, որ CB = 15 սմ, AB = 14 սմ:

Բացատրել բառերը

Ազատամտություն — Լայնախոհություն, Լիբերալիզմ։

Բնական իրավունք — Իրավունք որը տրված է մարդուն ի ծնե։

Ռացիոնալիզմ — Խելամտություն, Բազմակողմանի մտածել։

Սնահավատություն — Հավատք դատարկ բաներին, Օրինակ՝ (Եթե աղը թափվում է, դա կռվելու նշան է)։

Տնային

Սովորել

1. Տրված նյութերի շարքից ընտրե՛ք հիմքերը և անվանե՛ք. NaOH, HCI, Fe (OH) 2 , H2SO4, Ba (OH) 2 , Na2CO3, H2SiO3, SO2

NaOH—(նատրիումի հիդրօքսիդ) Fe(OH)2—(երկաթի (II) հիդրօքսիդ) Ba(OH)2—(բարիումի հիդրօքսիդ)

2.Անվանե՛ք այն հիմքերը, որոնք առօրյայից հայտնի են ձեզ:

Նատրիումի հիդրօքսիդ (NaOH), Կալցիումի հիդրօքսիդ (Ca(OH)2), Բարիումի հիդրօքսիդ (Ba(OH)2)

Դասարանական.

1.Կազմե՛ք հետևյալ օքսիդներին համապատասխան հիդրօքսիդների բանաձևերը, և անվանե՛ք. ա) լիթիումի օքսիդ դ) նատրիումի օքսիդ բ) ծծմբի(IV) օքսիդ ե) բարիումի օքսիդ գ) երկաթի(II) օքսիդ զ) ֆոսֆորի(V) օքսիդ 

ա) Լիթիումի օքսիդ (Li2O) — Հիդրօքսիդի բանաձևը՝ LiOH Անվանումը՝Լիթիումի հիդրօքսիդ

բ) Ծծմբի(IV) օքսիդ (SO2) — Հիդրօքսիդի բանաձևը՝ H2SO3 Անվանումը՝ Ծծմբային թթու

գ) Երկաթի(II) օքսիդ (FeO) — Հիդրօքսիդի բանաձևը՝ Fe(OH)2 Անվանումը՝ Երկաթի (II) հիդրօքսիդ

դ) Նատրիումի օքսիդ (Na₂O) — Հիդրօքսիդի բանաձևը՝ NaOH Անվանումը՝ Նատրիումի հիդրօքսիդ

ե) Բարիումի օքսիդ (BaO) — Հիդրօքսիդի բանաձևը՝ Ba(OH)2 Անվանումը՝ Բարիումի հիդրօքսիդ

զ) Ֆոսֆորի(V) օքսիդ (P2O5) — Հիդրօքսիդի բանաձևը՝ H3PO4 Անվանումը՝ Ֆոսֆորական թթու

2.Տրված են հետևյալ սխեմաները՝

C- >CO2 ->H2CO3

S->SO2->SO3->H2SO4

Գրե՛ք իրագործվող ռեակցիաների հավասարումները:

1. C -> CO2 -> H2CO3

1. Ածխի այրում
2. Ածխաթթվային գազի լուծույթ ջրում

2. S -> SO2 -> SO3 -> H2SO4

1. Ծծմբի այրում
2. Ծծմբի (IV) օքսիդի օքսիդացում (պլատինե կատալիզատորով)՝

3. Ծծմբի (VI) օքսիդի լուծում ջրում

3.Ո՞ր շարքում է գրված ֆոսֆոր, թթվածին, ածխածին, երկաթ և ազոտ քիմիական տարրեր նշանները: Նշիր դրանց Ar-ները
1) F, C, P, Si, Na
2)  O, C, Li, K, Ba
3)  P, O, C, Fe, N — P (ֆոսֆոր) 31O, (թթվածին) 16C, (ածխածին) 12Fe, (երկաթ) 56N, (ազոտ) 14:

4)  K, Na, P, Fe, C

Աղեր (էջ 170)